نظر به این که هنر تئاتر به منظور دسترسی آسان هنرمندان، دانشجویان، پژوهشگران تئاتر و عموم مردم به منابع تئاتری نیازمند وجود کتابخانهای مجهز است، سایت ایران تئاتر در قالب سلسله گفتوگوهایی با صاحب نظران، نظرات آنان را در این خصوص جویا شده است.
محمود استادمحمد معتقد است:«یکی از دلایلی که منابع کتبی مربوط به تئاتر ما از دست رفته، عدم وجود کتابخانه عمومی تئاتر است.»
این نویسنده و کارگردان تئاتر که درباره اهمیت وجود کتابخانه تئاتر با سایت ایران تئاتر گفتوگو میکرد، گفت:«تئاتر کشور به وجود یک کتابخانه مربوط به تئاتر با ساختمانی جداگانه و برنامهریزی شده نیازمند بوده و این مقوله از تاثیرگذاری تئاتر فراتر رفته است. این در حالی است که ما نمایشنامههایی داشتهایم که کلاً با 500 تیراژ به چاپ رسیده است و حالا پس از سالها که از چاپ آنها میگذرد از بین رفتهاند و اگر باقیمانده آنها نیز یافت شود به سختی میتوان از آن زیراکس گرفت.»
این بازیگر تئاتر به جزوههای مرحوم کسبیان درباره تئاتر تخت حوضی اشاره کرد و گفت:«مرحوم حسین کسبیان جزوهای 100 صفحهای مربوط به تئاتر تخت حوضی در اختیار داشت که دانستههای خود را در آن نوشته بود و اگر مرجعی داشتیم حتماً ورثه آن مرحوم این جزوه را به آن جا اهدا میکردند. در واقع باید در نظر داشت که تمام جزوات تئاتری به چاپ نمیرسند و وجود کتابخانه عمومی میتواند پلی میان ناشران و این منابع محسوب شود که بتوانند آنها را منتشر کنند.»
استادمحمد که لزوم دسترسی به منابع تئاتری برای دانشجویان و محققان تئاتر را امری اجتنابناپذیر میداند، میگوید:«در صورت به وجود آمدن کتابخانهای مختص به تئاتر، مشکلات این دسته از افراد از میان خواهد رفت.»
وی در ادامه اضافه میکند:«محمد یعقوبی یکی از نویسندگان جوان تئاتر کشورمان است که برای آثار خود یک سایت شخصی راهاندازی کرده که با تعداد بالایی از مراجعه کنندگان مواجه است. حال در نظر بگیرید که کتابخانهای برای تئاتر به صورت خاص ایجاد شود، آن وقت است که شاهد استقبال زیاد از آن خواهیم بود.»
استادمحمد در پایان با اشاره به وجود کتابخانه مجموعه تئاترشهر اظهار کرد:«کتابخانه مجموعه تئاترشهر مربوط به تئاترشهر است و کتابخانهای عمومی نیست. اگر فردی هم برای مطالعه به این محل مراجعه کند، باید مراحل مختلفی را طی کند تا بتواند برای دقایقی از کتابهای این کتابخانه که چندان هم کامل نیستند، استفاده کند.»
صبا هنر (سینما / تئاتر / هنر )
(محمد مهدی قاهری )صبا هنر (سینما / تئاتر / هنر )
(محمد مهدی قاهری )تئاتریها هنوز کتابخانه ندارند
محمود استادمحمد:ما نیازمند وجود کتابخانهای عمومی برای تئاتر هستیم
| ||||
| ||||
نظر دستاندرکاران تئاتر در مورد فجر امسال
نظر دستاندرکاران تئاتر در مورد فجر امسال محمد یعقوبی: بهتر است پیشکسوتان پس از اجرای عمومی در جشنواره حضور یابند
| ||||
چنانچه شرایطی فراهم میشد که هنرمندان نامدار تئاتر پس از اجرای عمومی اثرشان در جشنواره تئاتر فجر حضور پیدا میکردند، به طور قطع شاهد برگزاری جشنواره بهتری بودیم. این نویسنده و کارگردان با سابقه تئاتر که در بخش چشمانداز بیستوهفتمین جشنواره بینالمللی تئاتر فجر نیز حضور دارد، با اعلام این مطلب به سایت ایران تئاتر گفت:«حضور هنرمندان نامدار در جشنواره تئاتر فجر موجب خوشحالی است ولی این امر نباید باعث محدودیت برای سایر هنرمندان شود، بنابراین با توجه به نحوه سیاستگذاری جشنواره تئاتر فجر که مبنی بر حضور در جشنواره و سپس امکان اجرای عمومی است، بهتر است هنرمندان پیشکسوت و نامدار ابتدا اثر خود را ویژه عموم اجرا کنند و سپس در جشنواره حضور یابند.» وی در ادامه افزود:«بهترین دوره جشنواره تئاتر فجر مربوط به سال 1385 میشود که آثار نمایشی پس از گذراندن اجرای عمومی به جشنواره تئاتر فجر راه پیدا کردند و این در کیفیت آثار نمایشی نیز موثر بود. جای تاسف است که نحوه برگزاری جشنواره تئاتر فجر براساس دورههای گذشته برنامهریزی شده تا آثار نمایشی پس از اجرا در جشنواره به مرحله اجرای عمومی برسند.» یعقوبی گفت:«حضور نمایشهای شرکت کننده در جشنواره تئاتر فجر پس از طی اجرای عمومی، امنیت شغلی افراد را حفظ میکند و اختیار هنرمندان نیز از آنها گرفته نمیشود چرا که در این صورت شرط رسیدن به اجرای عمومی حضور در جشنواره تئاتر فجر نیست. به طور کلی فکر میکنم برای مهار بودجه تئاتر کشور برگزاری جشنواره تئاتر فجر با سیاستگذاری فعلی نمیتواند راه مناسبی باشد.» یعقوبی خاطر نشان کرد:«فکر میکنم هنرمندان گم نام میتوانند از طریق فراخوان در جشنواره حضور پیدا کنند... اگر بخش جشنواره جشنوارهها وجود داشته باشد، هنرمندانی که در سایر جشنوارههای تئاتر، شاخص میشوند، از آن طریق انتخاب و به جشنواره تئاتر فجر که جشنوارهای مهم است، راه مییابند.» | ||||
دراماتورژی چیست؟ دراماتورژ کیست؟ (2)
دراماتورژی چیست؟ دراماتورژ کیست؟ (2)
| ||||
در شماره پیشین این مقاله خواندیم که امروزه در گروه دراماتورژ نقش مهم و کلیدیای در یک گروه نمایشی به عهده دارد. در مقاله مورد نظر تا حد امکان تلاش شد تا تعریفی دقیق و اصولی از واژه دراماتورژی و جایگاه ،وظیفه و نقش دراماتورژ به شکی روشن بیان شود. در این شماره، نگاهی سریع به تاریخچه پیدایش این مهم خواهیم کرد . تاریخ حرفه دراماتورژی صبا رادمان: تاریخ حرفه دراماتورژی به قرن هجدهم آلمان و تلاشهای «گتهلدلسینگ» باز میگردد.[بعد از وی] دیگران تا قرن بیستم که شامل برتولت برشت نیز میشوند به ادامه این مسیر پرداختند. اما تا زمان شروع تئاترهای محلی در دهههای 60 و 70 قرن بیستم، این حرفه، سابقهای در آمریکا نداشت. در این سالها با موفقیت«رابرت بروستاین»(1)، این پیشه سمت و جایگاهی در آمریکا یافت.» (2) یک دراماتورژ، ترکیبی از تخصصهای گوناگون در وجود یک نفر است در حقیقت دراماتورژها تا حدی مربی و تا حدی ویراستار هستند. آنها برای کارگردان هنری، همانند الهههای «حامی هنر»(3) و دلقک موذی بارگاه، عمل میکنند. آنها منتقدان داخلی گروههای تئاتر «تماشاخانه»ها و تاریخدانان مستقر در گروه هستند. دراماتورژها میتوانند در برنامهریزی فصلی گروه کمک کنند، یا به پشتیبانی از نمایشنامهنویسان کشف نشده و یاری رسانی به آنها در اجرای نوشتههایشان بپردازند. آنها حتی نقش وکلای مدافع شیطان صفت را در برابر کارگردان نمایش بازی میکنند و در برابر وی در غیاب نمایشنامهنویس، هنگام حذف و تعویق بیمورد متن ایستادگی میکنند، زیرا به سادگی میتوان گفت، آنها کارگردانهای متن هستند؛ به این شکل که می توان گفت: کارگردان عادی عهدهدار ساخت تصویر سه بعدی نوشته است اما دراماتورژ، حفظ کلام و مقاصد نویسنده را در این ترجمه تصویری، تضمین میکند. عدهای پیدایش دراماتورژ را در جهان، نتیجه زحمات «گتهلدلسینگ» در گروه «هامبورگ ریپورتوری»(4) در سال 1767 می دانند. زیرا اولین بار در این سال از «لسینگ» که سالها تجربه و شهرت را در زمینه نمایشنامهنویسی و نقد تئاتر آن زمان، برای خود به ارمغان آورده بود، برای همکاری با کارگردان هنری یکی از مشهورترین گروهها، دعوت به عمل آمد. آنها میخواستند به واسطه نام و توانایی لسینگ در تدریس و نشر به اجراهایشان، حقانیت بخشیده و نقدهای مثبت او را در نشریات گوناگون به دست آورند. اما در کمال تعجب، به جای آن که تصدیق لسینگ را به دست آورند، با چیز دیگری روبرو شدند. وی سرسختانه در برابر انتخابهای ابلهانه کارگردان هنری و کم بودن اجرای متنهای نویسندگان آلمانی در گروه مبارزه کرده و در مجموعه مقالات «دراماتورژی هامبورگی»(5) بر تولید آثار نویسندگان و نمونههای آلمانی صحه گذاشت. همچنین، رویکرد گروه به نمایشهای مسخره فرانسوی را مورد انتقاد قرار داد و خواهان آن شد تا بازیگران خودشان را از شر چربزبانی، به منظور ارائه نمایشهایی قابل قبول و دارای قدرت تلقین، برهانند اگر چه این حرکت او نتیجهای جز عزلش را دربرنداشت. با این وجود وی حتی بعد از عزلش نیز به نگارش مقالات گوناگون در اینباره پرداخت و تا هنگامی که گروه در اثر مشکلات مالی، سه فصل بعد از استخدام وی از هم فرو پاشید، این کار را ادامه داد و در همین زمان بود که نمایشنامهنویسان و هنرمندان دلسوز تئاتر، لسینگ را تشویق کردند. به طوری که تا قبل از پایان قرن، موقعیت دراماتورژ در تمام فهرستهای شهرهای مهم آلمان تثبیت شده بود و براساس یک تاکتیک توافق شده دراماتورژ موقعیت نگهبان متن را برعهده میگرفت. این اتفاق مهم، کمکم از محدوده کشور آلمان فراتر رفته و اقصا نقاط جهان را دربرگرفت. دراماتورژی در سال «1960» از طریق دانشگاهها به آمریکا وارد شد: در«ییل»(6) تحت سرپرستی «رابرت بروستاین»، آموزش منتقدین تئاتر از دانشکده زبان انگلیسی به دانشکده«نمایش» منتقل شد. «بروستاین» میدانست، اهمیت تربیت منتقد تئاتر بیشتر از آموزش مخاطبان است. در دوره آموزشی وی، منتقدان آینده به آموزش مبانی اجرای نمایش، کارگردانی، طراحی صحنه و ارائه مقدار برابری نمایشنامه و نقد تئاتر میپرداختند. به دلیل تناقضات درونی این دوره درسی، این برنامه از حرفه «نقد تئاتر» به «دراماتورژی» تبدیل شد. از سویی دیگر و به شکل همزمان، دورههای موثر نمایشنامهنویسی در دیگر مراکز نیز راهاندازی شد، برای مثال همایش نویسندگان دانشگاه آیوا، به معرفی دورههای آموزش «حامی نمایشنامهنویس»پرداخت. این حامیان، یک به یک با نمایشنامهنویسان، کار میکردند و برای آنها اقدام به ارائه راهنمایی، حمایت و پیشنهاد میکردند. آنها هرگز برای نگارش متن، اعتباری کسب نمیکردند، ولی در ترجمه تصویری این متنها و فرایند انتقال مفاهیم از نویسنده به کارگردان مؤثر، و مسئول خوانش صحنهای متن پیش از اجرا بودند. زمان زیادی طول نکشید تا در دانشگاه متوجه تشابه برنامههایشان شدند و به این ترتیب«حرفه دراماتورژی» زاده شد. حرفه «دراماتورژ» خیلی زود در تئاترهای محلی مانند «میناپولیس گوتری»(7) و صحنه «دی سی آرنا»(8) ظاهر شد و افرادی در این حرفه، گمارده شدند. «به عبارت بهتر، دراماتورژ، گاهی مروج ترجمه متنهای با ارزش از زبانهای دیگر و گاهی نیز مسئول نوشتن قطعات و برپایی نمایشهای مترقی و گسترش متنهای اصلی در فصلهای آینده است. اما از آنجایی که موقعیت دراماتورژها، آن چنان در گروههایشان عجیب است که تنها از موقعیتی مشابه خود برخوردارند، ممکن است در کناره باقی بمانند. به هر صورت، آنها باید چشمان نقاد خود را به هر چیزی که طی فصل اتفاق میافتد باز نگه دارند.»(9) برای هر نمایش، دراماتورژها همانند کتابهای تاریخ، اطلس و فرهنگهای انسانی عمل میکنند. آنها متنها را برای کارگردان(در جاهایی که توافق بر حذف یا دوبارهنویسی آن دارند)، به گونهای که نهایت درونمایه فکری نویسنده متن تا حد امکان، حفظ شود، ویرایش میکنند. همچنین به توضیح زمینه دورههای تاریخی و نکات مختلف متن به طراحان و اعضای گروه میپردازند. این زمینههای تاریخی شامل نقشهها و حقایق پایهای منطقه موضوعی(متن) میشود. شرح حوادث، گرایشها، مشاهیر و دیگر نکات متن در تمام حوزهها و مناطق مختلف، شامل سیاستمداران، موسیقی، هنری، تحصیلات، فرهنگ عامه و علوم برعهده دراماتورژهاست. دراماتورژ به تمرینات گروه سرکشی میکند تا متن را آنالیز کند و در رابطه با اشتراکات آن بحث کند. آنها برای حل سؤالات عجیبی که از تحلیل متن بیرون میآید، در تمرین حاضر هستند. همچنین درماتوروگها، یادداشتهای راهبردی برای برنامه مینویسند تا به مخاطب برای ورود به دنیای نمایش کمک کنند. پینوشت: 1- Robert Brustein 2- Theatre textbooks - Mark Bly- Yale university- 1999, p. 12 3- Supportive muse 4- Hamburge Repertory company 5- Hamburg Dramaturgy- Gothold lessing– zimmern – Dover Publications, Incorporated– 1982– p.p 67 & 68 6- Yale 7- Minneapolis Guthrie 8- D. C. Sarena stage 9- Opcit _ p.68 | ||||
